20 en 21 september 2016
Antwerpen, Wilrijk - Campus Drie Eiken
Creatief in de geest, innovatief in de zorg

werkwinkels

woensdag 21 september 2016
09u15-10u45
W13 Oplossingsgericht werken met ouderen: "Op stap met de roze bril"
Amra Hurlebusch, bachelor in de verpleegkunde, AZ Sint-Jan Av Brugge-Oostende, Brugge

Oplossingsgericht werken op een afdeling ouderenpsychiatrie vormt een bijzondere uitdaging voor de psychiatrisch verpleegkundige die haar weg moet vinden in het spanningsveld tussen "zorg" en "therapeutische begeleiding". Om het oplossingsgericht gedachtegoed nog doelgerichter te implementeren in het werkveld werd gestart met een oplossingsgerichte gespreksgroep. Vervolgens werd een oplossingsgericht spel ontwikkeld als werkinstrument om in gesprek te treden over wensen en krachten.
 
09u15-10u45
W14 De Prinses op de erwt: over kwetsbaarheid en veerkracht
Greet Splingaer, coördinator Rapunzel vzw/ gezinstherapeut, vzw Rapunzel vzw, Diest

Alle mensen en gezinnen komen periodes van stress, verlies of mogelijk traumatische ervaringen in hun leven tegen. Maar alle individuen en gezinnen hebben ook de mogelijkheid om te groeien en zichzelf te herstellen als antwoord op die stress- en crisismomenten. Vroeger werd het hebben van veerkracht eerder beschouwd als uitzonderlijke kwaliteit of bundeling van bijzondere eigenschappen. Mede onder invloed van de positieve psychologie wordt veerkracht nu als een ontwikkelingsgegeven beschouwd. Het wordt opgebouwd doorheen de ontwikkeling net door het leren omgaan met en zich aanpassen aan de uitdagingen van een ontwikkelingsproces, met vallen en opstaan.
Veerkracht is een relationeel gegeven: samen met anderen zijn we in staat om moeilijke momenten te overwinnen en ons er nadien competenter door te voelen.
De ontwikkelingsgerichte en collaboratieve systeemtherapie bieden ons handvatten om aan de slag te gaan met de krachten en mogelijkheden van ieder individu, gezin of context zelfs wanneer ze zich bevinden in uiterst moeilijke omstandigheden. We gaan aan de slag met net die interactionele processen die individuen en families in staat stellen om niet weg te zinken in een diepe crisis en dysfunctioneren. De nadruk ligt op empowerment, herstel en overleven.
In deze workshop bouwen we eerst het systemisch kader op waarbinnen we de veerkracht van individuen en gezinnen kunnen plaatsen en begrijpen. We gaan op zoek naar de werkzame factoren zowel in het individu als in het gezin en de context.  Er wordt stilgestaan bij een aantal vaardigheden en methodieken die helpen om mensen aan te spreken in hun ontwikkelingsmogelijkheden zodat ze hun veerkracht kunnen ontwikkelen eerder dan hun kwetsbaarheid te vergroten.
 
09u15-10u45
W15 The black swan, een hechtingstrauma bij koppels
Mieke Hoste, psychologe / systeemtherapeute, kliniek Sint-Jozef, Pittem / Rapunzel vzw, Diest

De zwaan kiest zijn partner en blijft daar de rest van zijn leven mee. Daar is een levensdurende relatie geen sprookje maar werkelijkheid. Levenslang afstemmen op de ander, de “goed enough partner” zijn voor 20 tot zelfs wel 50 jaar ver?!Als we ‘partners in crisis’ bekijken door de hechtingsbril zien we dat de liefde erodeert als de onderlinge afstemming en de emotionele ontvankelijkheid die daarmee samengaat ontbreekt. Om het in de woorden van Freud te zeggen “we zijn nooit zo kwetsbaar als wanneer we liefhebben.”Het voordeel bij relatietherapie is dat we aan de slag kunnen met beide partners, wat bij een ander interpersoonlijk trauma dikwijls niet het geval is. Beide partners maken toch een keuze om terug de ander als veilige bron te willen hebben. In deze werkwinkel maken jullie ondermeer kennis met Siegfried & Odette, Paul & Betty. Zij laten ons voelen waar het in een hechtingstrauma bij koppels wezenlijk om gaat. Samen met beeld en muziek verkennen we de basislijnen van het EFT model (emotion focused therapy) van Susan Johnson dat belangrijke tools biedt om met het hechtingstrauma binnen het koppel aan de slag te gaan.

09u15-10u45

W16 GAUZZ: Creatief in de geest, innovatief in de zorg: een praktijkvoorbeeld
Karin Heyde, psychiater GAUZZ, Mortsel

GAUZZ: Het centrum voor gedragsstoornissen bij autisme met zwaarzorgbehoevendheid is een samenwerkingsverband van het PC St. Amedeus en UPC KU Leuven en kadert in een RIZIV conventie. Het beoogt de revalidatie van kinderen en jongeren van 6 tot 25j met autisme die en een een verstandelijke beperking vertonen en die dermate ernstige en frequente gedragsproblemen vertonen dat bestaande begeleiding in thuismilieu of thuisvervangend milieu niet meer volstaat. De revalidatie gebeurt indien nodig via opname (een unit met 4 bedden voor kinderen vanaf 11jaar in UPC Leuven campus Kortenberg , een unit met 4 bedden in PC St Amedeus voor jongeren). In de woonomgeving werken onze teams vanuit Kortenberg, Mortsel en Beernem intensief samen met het netwerk.
De levenskwaliteit van kind, jongere en zijn of haar omgeving verbeteren is de centrale doelstelling van het project. We bieden ontwikkelingsgerichte revalidatie waarbij ook het verhogen van kennis en vaardigheden van ouders, opvoeders en betrokkenen cruciaal is.
 
11u15-12u45
W17 De plaats van de ervaringsdeskundige/werker in de zorgverlening
Luk Bevernage, psychiatrisch verpleegkundige, directeur patiëntenzorg St-Kamillus Bierbeek, docent opleidingstraject ervaringswerker in de ggz en verslavingszorg, CVO sociale hogeschool Heverlee
Grace Verween, sociaal verpleegkundige, SRH coach, Externecoördinator/docent HBO5 opleidingstraject ervaringswerker in de geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg, CVO Sociale School Heverlee
Eva Bratanata, Sylvie Boisieux, Els Draeck, Tom Van den Abeele, Tim Peeters, cursisten die de werkwinkel begeleiden

In beleidsnota’s worden herstelgericht werken en ervaringskennis opgenomen. Het Vlaams indicatorenplatform neemt de aanwezigheid van ervaringswerkers op als indicator. De eerste ervaringsdeskundigen/werkers zijn aan de slag in mobiele teams en voorzieningen in de  geestelijke gezondheidszorg. Wat is ervaringskennis en hoe verhoudt zich dit met klinische en wetenschappelijke kennis van hulpverleners? Wie zijn die ervaringswerkers, welke opleiding hebben zij gekregen en wat mag de hulpverlening van hen verwachten? Welke plaats kunnen zij innemen binnen een hulpverleningsteam/organisatie? Hoe worden ervaringsdeskundigheid en de deskundigheid van hulpverleners samengebracht in een zorgteam?
Het centrum voor volwassenenonderwijs aan de Sociale School te Heverlee heeft in 2014 (denkwerk vanaf 2013), in samenwerking met VLABO, leden van de werkgroep DENK en een aantal medewerkers uit ggz-organisaties het initiatief genomen om een opleidingstraject ‘Ervaringswerker in de geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg’ uit te werken. Parallel werkten zij samen met Vlaamse werkgevers en ervaringsdeskundigen een referentiekader uit voor het inzetten van ervaringswerkers. Dit resulteerde in een nota waarin, na een SWOT-analyse, aanbevelingen werden geformuleerd.
Komen aan bod in de werkwinkel:
1. de competenties van de ervaringswerker, de professionele positie van het ervaringswerk naast en ‘binnen’ de hulpverlening, geduid door een getuigenis,
2. een omschrijving van de functies en taken van de ervaringswerker in het team wordt geëxpliciteerd,
3. concrete aanbevelingen om ervaringskennis en werkers te kunnen inschakelen.
Hierna gaan ervaringsdeskundigen in dialoog met de deelnemers om te onderzoeken wat ggz-organisaties nodig hebben en hoe zij ondersteund kunnen worden om ervaringsdeskundigheid en herstelgericht werken vorm te geven.

11u15-12u45
W18 Dramatherapie bij depressie
Lina Lenaerts, master klinische psychologie / dramatherapeut, PC Bethanië, Antwerpen

Dramatherapie is een vorm van non-verbale therapie waarbij alle mogelijke theaterprocessen en -technieken ingezet worden om tot ervaren binnen therapie te komen. Het werken met spel kan enorm leerrijk en bevrijdend werken bij mensen met een depressie om verschillende redenen. Het creëren van een speelvlak waarin 'alles kan en alles mag' geeft ruimte aan patiënten om te experimenteren met rollen, emoties, gedachten, het externaliseren van onderdrukte gevoelens en gedachten ten opzichte van anderen en veel meer.

Desalniettemin is het een uitdaging om mensen met een zware depressie te laten spelen. Het evenwicht tussen rust en ervaring blijft een grote uitdaging. We gaan dan ook onderzoeken op welke manier deze soms 'actieve', ervaringsgerichte therapievorm kan aansluiten bij de noden van mensen die midden in een zware depressie zitten. Door te kijken naar de praktijk, proberen we een werkvorm te tonen die aan deze noden gedeeltelijk kunnen voldoen.

11u15-12u45
W19 To blend or not to blend?  ACT mixen met nieuwe technologieën
Ellen Excelmans, psycholoog, Learn2ACT, Heist op den Berg
Tine Decoster, klinisch psycholoog, Psychologenpraktijk De Braam /  PC Sint-Amedeus, Heist op den Berg / Duffel

Technologie doordringt onze wereld: in slechts enkele jaren zijn het internet,smartphones en tablets een onmis(ken)baar onderdeel van ons leven geworden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat deze nieuwe technologieën hun ingang vinden in de geestelijke gezondheidszorg. Er bestaan veel mogelijkheden en onze cliënten zijn er helemaal klaar voor. Voor de therapeut is het echter niet altijd duidelijk wat de meerwaarde van deze nieuwe technologieën is. Technologieën kunnen inderdaad de therapeut niet vervangen, maar het mixen van technologieën met je therapeutisch werk heeft ook zijn voordelen. In deze werkwinkel maak je kennis met de mobiele applicatie Learn2ACT. We onderzoeken hoe deze applicatie je therapeutisch werk kan verrijken en staan stil bij de beperkingen ervan.

11u15-12u45

W20 Focussen en creatieve therapie geïntegreerd: naar een ander weten.
Bie Draulans, kunstzinnig en creatief therapeute / focustrainer in opleiding, PSGS campus Gent /  Focussen Vlaanderen / BVCT-ABAT, Gent

Creatieve therapie vertelt in kleur en vorm over iemands beleving van een situatie. Door het gebruik van een (abstract) beeld worden andere aspecten van die ervaring zichtbaar dan in een gesprek. Creatieve therapie opent een bijkomende weg naar meer eigenheid, inzicht in wie je bent en nieuwe mogelijkheden tot groei.
Focussen werd ontwikkeld door Eugene Gendlin, vanuit zijn onderzoek naar de clou van succesvolle psychotherapie. Hij ontwikkelde een filosofie over de impliciete kennis in elke mens en een methode waardoor deze veilig kan worden ontmoet door gewaar-zijn van ‘iets in je lichaam dat betekenis draagt’ (felt sense). Dit contact tussen jij en dat iets in je lichaam is de basis voor een evolutie naar meer heel-worden en verder-leven. Creatieve therapie en focussen hebben een aantal overeenkomstige vertrekpunten. Ze vullen het cognitieve weten aan door een andere vorm van weten. Ze oefenen een milde houding t.o.v. de eigen innerlijke ruimte en zijn wisselende standpunten.
Door het focussen als methodiek in te brengen, kan iemands creatieve proces nog beter aansluiten bij wat (vaag) ervaren wordt als passend, zowel in therapie als in het maken van een kunstwerk.
Door het uitdrukken in materiaal van wat-daar-binnen-is tijdens het focussen, kan het (kunst)werk een handvat zijn dat het gemakkelijker maakt om stil te staan bij de beleving die zich aandient maar nog niet duidelijk is. Een handvat dat ook toelaat om later terug te gaan naar hoe die beleving van toen nú voelt.

13u45-15u15
W21 Mogelijkheden van chathulp naderbij bekeken
Karolien Vermeiren,
master pedagogische wetenschappen, Gestalt- en EMDR-therapeute, chat- en teamcoördinator, Tele-Onthaal, Leuven
Pim Ampe,
dramatherapeute/DGT-vaardigheidstrainer/psychotherapeute, stafmedewerker Tele-Onthaal Antwerpen
Marjan Vertommen,
stafmedewerker, Tele-Onthaal Antwerpen

Hulpverlening via chat. Is dat wel zinvol? En is dat wel mogelijk?
De wereld digitaliseert. Chatten is een communicatiemedium dat steeds meer gebruikt wordt,
ook door hulpvragers en cliënten. In deze workshop kan u als hulpverlener stilstaan bij het
gebruik van het medium chat.
Wat zijn de mogelijkheden en beperkingen van dit medium voor een hulpverlenend gesprek?
Wat biedt dit medium ons als hulpverlener? Wat biedt het onze cliënten? Welke impact heeft
het gebrek aan non-verbale taal? Kan dit ondervangen worden door chat hulpvaardigheden? Is
een warme en authentieke therapeutische relatie wel mogelijk via chat?

13u45-15u15
W22 Patiëntenrechten als drijvende kracht in de geestelijke gezondheidszorg

Carine Eeckhout, ombudspersoon in de geestelijke gezondheidszorg, PopovGGZ vzw, Drongen

Of u nu dokter, verpleger, therapeut of beleidsmaker bent, op één of andere manier bent u hoe dan ook patiënt. Bij de huisarts, bij de tandarts, bij de kinesist… Hoe wilt u daar graag behandeld worden? Wat aanvaardt u wel of net niet van uw eigen zorgverstrekker?
Sinds 2002 zijn de rechten van de patiënt duidelijk in de Belgische wetgeving omschreven. Al 14 jaar biedt de wet 'Rechten van de patiënt' een kader waarin de relatie tussen patiënt en zorgverlener geregeld wordt. De lancering van de campagne van het FOD Volksgezondheid om de patiëntenrechten in de verf te zetten, biedt de ideale achtergrond om de koppen eens samen te steken en na te gaan wat deze wet betekent in de geestelijke gezondheidszorg.
Als ombudspersoon zien we heel goed welke kansen een aanmelding van een patiënt creëert: zoeken naar compromis en toenadering, opportuniteiten creëren, creatief omgaan met bestaande administratieve, juridische of therapeutische kaders.
In deze workshop gaan we samen op zoek naar (1) de zeven patiëntenrechten, (2) naar de invulling ervan in de realiteit van het werk in de geestelijke gezondheidszorg en (3) naar creatieve en innovatieve manieren om ze vanuit nabijheid waar te maken.
 
13u45-15u15
W23 Van Assepoester tot Prinses: schaamte als ontwikkelingskans
Luc Declercq, zelfstandig therapeut / medewerker, Rapunzel, Beringen

Schaamte is een wezenlijk onderdeel van ons bestaan. Ze wijst ons op het verlangen van waarde te zijn in de ogen van anderen. Via gezonde schaamte leren kinderen en volwassenen wat aanvaardbaar is binnen hun leefcontext. Schaamte kan functioneren als een signaal in het opbouwen van betekenisvolle relaties. Maar schaamte kan evolueren naar een vergiftigde schaamte wanneer belangrijke ontwikkelingsnoden (bv. de nood aan hechting of autonomie) onvoldoende ondersteuning krijgen. Er ontstaat dan een diep gevoel van falen, van niet goed genoeg te zijn voor de wereld.
Schaamte kan zich op allerlei manieren uiten: blozen, bluffen, zich isoleren, depressie maar ook in geweld, verslaving of dissociatie. Schaamte krijgt niet zo veel aandacht binnen de hulpverlening. En dit terwijl de hulpverlening zelf vaak het schaamtegevoel weer intens oproept.
In deze werkwinkel willen we het fenomeen schaamte nader bekijken zowel vanuit een theoretisch perspectief als vanuit eigen ervaringen. Hoe kunnen we aan onze cliënten (jongeren en volwassenen) een ondersteunende omgeving bieden waarin schaamte een plek kan krijgen, waar we de achterliggende nood kunnen verkennen en zoeken naar nieuwe antwoorden. Kunnen we Assepoester hulpmiddelen aanreiken zodat ze naar het feest durft te gaan en uitverkorene van de Prins kan worden?
 
13u45-15u15
W24 “De therapie is geslaagd,  maar mogelijk bezwijk ik aan de bijwerkingen”
Nele Stinckens, psychotherapeute / docente / onderzoekster, QIT bvba, Kessel-Lo
Claude Messiaen, psychotherapeut / docent / onderzoeker, QIT bvba, Kessel-lo

In deze werkwinkel brengen we verslag van een bijzonder therapietraject, waarin het werken met systematische cliëntfeedback een essentieel onderdeel vormde. In de eerste therapiefase volstond de empathische afstemming van de therapeute om het contact van de cliënt met zichzelf en zijn beleving te herstellen. Vervolgens was een stevige, containende aanwezigheid nodig om de intense stortvloed van emoties te (ver)dragen en de sterke projecties op te vangen en te helpen toe-eigenen. De cliënt verwierf gaandeweg meer intrapsychische ruimte, waardoor hij meer in voeling kwam met de verschillende deelaspecten van zijn persoon. Ook in het relationeel contact schoof hij geleidelijk op van een geïsoleerde naar een meer verbonden positie. Maar in dit proces van opschuiven schoot hij geregeld door naar extreme posities: een klampende hechting, een obsessionele wijze van zelfreflectie en een intens verlangen naar alles verterende emoties.
Van de vertrouwde therapeutische paden moest afgeweken worden om de cliënt te begeleiden in het fragiele proces naar autonomie-in-verbondenheid. De therapie was na twee intensieve jaren geslaagd te noemen - zijn aanvangsproblemen waren opgelost - maar een uitgebreide afscheidsfase was nodig om de cliënt te helpen loskomen van de genezende hechtingsfiguur. Hij dreigde immers te bezwijken “aan de bijwerkingen van de behandeling”.
Voor de cliënt fungeerde het online monitoring-systeem als een ‘transitioneel object’ waarmee hij de hechtingsrelatie ook buiten de therapiesessies kon blijven vasthouden. Ook stimuleerde het zijn reflectieve en mentaliserende vermogens. Voor de therapeuten was de voortdurende terugkoppeling noodzakelijk om dreigende alliantiebarsten te identificeren en destructieve processen tijdig bij te sturen.
 
13u45-15u15
W25 Vluchtelingen herstellen in hun gevoel van waardigheid en veiligheid.
Johan Op De Beeck, klinisch psycholoog / psychotherapeut, groepspraktijk Agora / groepspraktijk De Villegas, Antwerpen

Bij een aantal vluchtelingen blijft de angst, onzekerheid en stress te hoog, ook al zijn ze in een zogenaamd veilig land, is hun asielaanvraag ingediend en verkrijgen ze goede zorgen vanwege het personeel van het opvanginitiatief.
Wie al even gewerkt heeft met vluchtelingen of de nieuwsberichten op dit vlak goed volgt, kan zich makkelijk voorstellen waarover het gaat: trauma’s, gruweldaden en bedreiging in het land van herkomst, oorlogsgeweld, familieleden die nog in gevaar zijn, een lange en gevaarlijke tocht naar het gastland, onzekerheid over de erkenning als vluchteling, met vele vluchtelingen kort op elkaar in een opvangcentrum verblijven met weinig activiteiten om handen (ook al doen het personeel en vrijwilligers hun best).
Gezien het gaat om een complexe problematiek verwachten we dat enkel langdurige psychotherapie voldoende hulp kan bieden. We achten onszelf onvoldoende gespecialiseerd en laten het begeleiden van vluchtelingen over aan de enkele collega’s die zich er wel in vast bijten.
Op opvanginitiatieven zijn verpleegkundigen, artsen, maatschappelijk werkenden en psychosociale begeleiders echter op zoek naar psychotherapie voor enkele van hun ‘gasten’. Ze kunnen niet wachten tot dat het centrum geestelijke gezondheidszorg plaats heeft. Tegen die tijd is de vluchteling mogelijks reeds verhuisd. Er is hier een taak weg gelegd voor privé werkende psychotherapeuten en psychotherapeuten die ambulante consultaties doen in (psychiatrische) ziekenhuizen of CAW's.
In deze workshop worden handvatten, richtlijnen en criteria aangereikt om psychotherapie een verschil te laten maken in de levenskwaliteit van vluchtelingen, zelfs als het maar kan gaan over een beperkt aantal sessies en met een tolk.