20 en 21 september 2016
Antwerpen, Wilrijk - Campus Drie Eiken
Creatief in de geest, innovatief in de zorg

werkwinkels

dinsdag 20 september 2016
11u30-13u00
W01 Verandering 'in' beweging
Mieke Faes, opleider / psychotherapeut, Interactie-Academie, Antwerpen

In een partnerrelatie zitten visies en standpunten soms muurvast. Er is weinig ruimte tot verandering in kijk, er is weinig ruimte om te luisteren naar de standpunten van de ander. Partners herhalen zich. Een paar is tot stilstand gekomen.
Ook in de therapieruimte zitten we onbeweeglijk, enkel te praten. De spanningen en emoties lopen soms hoog op;
Hoe kan je als therapeut een paar letterlijk in beweging krijgen zodat ze meer naast elkaar staan dan over elkaar; vanuit andere posities kunnen kijken en kunnen improviseren met nieuwe mogelijkheden. Ook via lichaam en beweging is beïnvloeding en dus verandering mogelijk.
 
11u30-13u00
W02 Oei, mag ik dat wel zeggen?
Marc Eneman, voorzitter werkgroep Trialoog, psychiater UPC Sint-Kamillus, Bierbeek

In de communicatie tussen hulpverleners, patiënten/cliënten en naastbetrokkenen, wordt het beroepsgeheim geregeld ervaren als een hindernis. Soms wordt het zo strikt toegepast dat familie en naastbetrokkenen zich volledig in de kou voelen geplaatst, ook al wordt van hen regelmatig gevraagd dat ze een ondersteunende rol in de hulpverlening opnemen. Een andere keer wordt er informatie gedeeld tussen hulpverleners die niet tot het eigen zorgteam behoren, zonder de patiënt/cliënt daarin voldoende te kennen of met weinig onderscheid tussen nice to know en need to know. In nog andere gevallen ten slotte, houdt het ontbreken van de toestemming van de patiënt/cliënt om informatie te delen met familie en naastbetrokkenen meteen in dat zij verstoken blijven van de hulp en ondersteuning die ook zij soms broodnodig hebben. In de werkgroep Trialoog van het Overlegplatform Geestelijke Gezondheidszorg Vlaams-Brabant (VLABO) beraadden hulpverleners, naastbetrokkenen en patiënten/cliënten zich over het thema “beroepsgeheim”. Ze werkten daarrond een aantal principes over informatiedeling en bejegening uit, die door middel van de bespreking van een aantal cases samen met het publiek worden bediscussieerd en geïntroduceerd. Het doel van deze werkwinkel is om de deelnemers inzicht te verschaffen in het perspectief van de twee andere “partijen” en om ondanks de “geheimhoudingsplicht” respectvol om te gaan met de ondersteuningsbehoefte of de informatienoden en –wensen van de “anderen”.
 
11u30-13u00
W03 Muziektherapie bij depressie - songwriting
Nele Van den Berghe,
muziektherapeut, PAAZ AZ Nikolaas, Sint-Niklaas
Sophia Amman, zelfstandige bij de Muziekboom, Gent

In de huidige samenleving is er veel te doen rond de begrippen stress, burn-out en depressie. Zeker nu blijkt dat de kost voor arbeidsongeschiktheid voor het eerst hoger ligt dan die voor werkloosheidsuitkeringen (Declerck, G. & Renson, I. (2015)). Terzelfdertijd zitten vaktherapieën in een stroomversnelling en krijgt elke opgenomen patiënt wel een vorm van non-verbale therapie. Maar in hoeverre is er eigenlijk evidentie dat non-verbale therapie en meer specifiek muziektherapie, werkzaam is bij een depressieve stoornis?
Een korte theoretische uiteenzetting, gekoppeld aan een werkwinkel songwriting, een vorm van actieve muziektherapie.
De gecreëerde muzikale relatie stelt de patiënt in staat zichzelf anders te ervaren en verschaft inzicht in zijn of haar relationele en emotionele moeilijkheden (Maratos et al, 2008). Songwriting bevordert door symbolisatie het controlegevoel. Bij sessies die in groep plaatsvinden, worden gedachten en gevoelens niet alleen geuit, maar ook gehoord en gedeeld.

11u30-13u00
W04 Creatieve bruggenbouwers gezocht: werken met diversiteit in de hulpverlening
Winny Ang, kinder- en jeugdpsychiater, DVC Sint-Jozef, Universiteit Antwerpen, 't Verhaal, Berchem

Deze workshop belicht de verrijkende en soms uitdagende aspecten van het werken meteen diversiteit van mensen. Uit de praktijk en onderzoek blijkt dat er drie aspecten dit proces faciliteren: kennis, vaardigheden en bewustzijn.Het ‘bewustzijn’ is de hoeksteen om (cultuur)sensitiviteit te ontwikkelen. Het gaat over de bewustwording dat zowel de cliënt als wijzelf met een bepaalde bril naar de werkelijkheid kijken, dat we allemaal onze referentiekaders hebben. Gezien er geen pasklare antwoorden of formules zijn om 'cultuur'sensitief te werken, staan we stil bij dit complex proces aan de hand van praktijkervaringen en bekijken we samen hoe op creatieve manier de vertaalslag naar de dagdagelijkse praktijk kan gebeuren.
 
14u00-15u30
W05 Kwetsbaarheid als kracht en ervaringskennis als inspiratiebron
Walter Krikilion, stafmedewerker patiëntenzorg, OPZ Geel

In de ggz staat de herstelvisie centraal en wordt gewerkt aan nieuwe samenwerkingsverbanden waarin mensen met ervaringskennis en ervaringsdeskundigen op verschillende manieren een bijdrage leveren. Dit gaat gepaard met de erkenning van ervaringsdeskundigheid als meerwaarde binnen het interdisciplinair samenwerken en als eigen vorm van kennis, die evenwaardig is met andere vormen van expertise-ontwikkeling. De ontwikkeling van een nieuwe cultuur van samenwerken waarin dialoog en uitwisseling centraal staan, is daarbij noodzakelijk.
In de herstelvisie is ‘psychische kwetsbaarheid als kracht’ een centraal thema. Mensen geven in hun herstelverhaal een nieuwe betekenis aan hun kwetsbaarheid. Ze getuigen hierover op krachtvolle wijze voor lotgenoten en ook voor zorgprofessionals. Zo kunnen professionals vanuit een ontvangende positie geïnspireerd worden door de boodschap van mensen met ervaringskennis.
In deze werkwinkel wordt ingezoomd op het volgende deelthema: professionals kunnen in de dialoog met mensen met ervaringskennis leren hoe beter om te gaan met hun eigen kwetsbaarheid. Concreet gaat het om handvatten voor het vinden van een goede balans tussen geven en ontvangen en voor het beleven van kwetsbaarheid als kracht. Vaak vinden professionals immers geen goede balans in het geven en ontvangen, en gaan ze te weinig met zelfzorg aan de slag, met het risico dat ze op een bepaald moment in een burn-out belanden. Welnu, in de dialoog met ervaringsdeskundigen kunnen de rollen omgedraaid worden; en wordt het mogelijk dat professionals, indien ze er ontvankelijk voor zijn, over zelfzorg leren van mensen met ervaringskennis. Dit leidt tot meer kwaliteit in het werk en tot groei als professional.
 
14u00-15u30
W06 Zelfverdediging in de zorg
Carl Adams, psychotherapeut, To People, Antwerpen
Krav Maga, trainer KMSDF

In deze werkwinkel situeren we (zelf)verdediging in de zorgsector. De relatie met de cliënt staat hierbij centraal. We verduidelijken het concept van ‘verantwoord handelen’ en het belang van de-escalatie en geweldbeheersing bij zowel de cliënt als onszelf. Omgaan met agressie in een hulpverleningsrelatie veronderstelt inzicht in hoe agressie ontstaat en zichtbaar wordt. We exploreren hoe we agressie kunnen herkennen bij zowel de cliënt als onszelf. Wanneer we ervan uitgaan dat alle gedrag communicatie is, gaat dit ook op voor agressie. We staan stil bij wat de betekenis van agressief gedrag kan zijn en gaan na welke acties we kunnen ondernemen om de communicatie te optimaliseren. Wanneer we agressie niet meer kunnen afremmen met verbale instructie, is non-verbale instructie erg belangrijk.
We trainen in de werkwinkel het aannemen van een veiligheidshouding, afstand (het hek en de speeractie) en het anticiperen op fysieke agressie.
Concepten die we hierbij hanteren zijn o.a.: 360°, body defense, dode kant en het toelichten en inoefenen van ‘verplaatsingen’.
Deelnemers kunnen concrete situaties aanbrengen. We zullen samen de analyse maken van het agressieve gedrag en allerlei methodieken en technieken om het gedrag te hanteren bespreken en inoefenen Tot slot situeren we ‘zelfverdediging’ in een protocol van integraal agressiebeleid.  Meer informatie: www.geweldbeheersing.be.
 
14u00-15u30
W07 Schematherapie: doorbreek je patronen
Paul Schobre, psychotherapeut / schematherapeut, Schematherapie Vlaanderen vzw., Langdorp
Wouter Stassen, psycholoog, OPZC Rekem

Schematherapie is een door Jeffrey Young ontwikkelde en inmiddels ‘evidence-based’ bevonden integratieve therapie-vorm die momenteel nog volop in verdere ontwikkeling is. De therapie is erop gericht om patronen, die vaak hardnekkig zijn, te doorbreken. Hoewel Schematherapie oorspronkelijk ontwikkeld werd voor cliënten met borderline en narcistische persoonlijkheidsstoornissen, wordt deze tegenwoordig ook steeds breder ingezet, met name bij cliënten met zogenaamde ‘hardnekkige klachten’ (cq. persoonlijkheidsstoornissen, forensische en verslavingszorg, terugkerende angst- en/of stemmingsklachten en traumabehandeling). Opvallend daarbij is dat cliënten vaak aangeven dat ze wel WETEN wat ze best doen of denken, maar dat het vaak niet lukt om tot de gewenste verandering te komen. In Schematherapie worden de (maladaptieve) ‘Schema’s’ die aan de basis liggen van deze patronen onderzocht en vervolgens wordt getracht deze patronen te veranderen. Men veronderstelt dat deze maladaptieve schema’s hun oorsprong kennen in de kindertijd, waarbij er niet of onvoldoende aan de basisbehoeften van het kind werd voldaan. Centraal in de therapie staat de therapeutische relatie, waarbij naast cognitief-gedragstherapeutische interventies vooral gebruik gemaakt van experientiële technieken, zodat cliënten steeds beter contact kunnen krijgen met hun gevoelens en de onderliggende noden, om zodoende op een meer adequate manier te kunnen opkomen voor hun eigen behoeften. Zo ontstaat er verandering op het vlak van gevoelens, gedachten én gedrag.

14u00-15u30
W08 ‘t Gedacht: een creatieve en innovatieve ACT-module
Joris Corthouts, psycholoog Legato, zorgprogrammaverantwoordelijke psychosezorg, PC Sint-Hiëronymus, Sint-Niklaas

Het zorgprogramma Psychosezorg van PC Sint-Hiëronymus te Sint-Niklaas baseert zich bij het begeleiden van cliënten op inzichten uit Systematisch Rehabilitatiegericht Handelen (SRH) en Acceptance and Commitment Therapy (ACT). Hiervoor hebben we een individueel en een groepsaanbod uitgewerkt.
Binnen het groepsaanbod bieden we de module‘t Gedacht aan. Vanuit een vertaalde aanpassing van Louise Hayes en Julie Rowse’ module “Acceptance & Commitment Therapy: Using artwith adolescents” die tot stand kwam in 2008, startten we in 2012 meteen module van negen weken. Doorheen de tijd werd deze module een aantal maal herwerkt. Rekening houdend met de opgedane ervaring, de feedback van deelnemers en het veranderende GGZ-landschap evolueerde de module naar zijn huidige vorm die vier weken duurt en bestaat uit meerdere sessies per week. We streven daarbij een multidisciplinaire ACT-benadering na: er worden sessies gegeven door zowel psychologen als vaktherapeuten en psychomotore therapeuten.
Van in het begin stonden creatieve, ervaringsgerichte opdrachten op de voorgrond en kregen de vaktherapeuten een centrale rol. Tijdens de werkwinkel wordt kort geschetst hoe dit proces verlopen is, daarnaast voorzien we voldoende tijd om de deelnemers te laten proeven van een aantal oefeningen en opdrachten uit de sessies.
Referenties
A-Tjak, J. (red.) (2015). Acceptance and Commitment Therapy, theorie en praktijk.
Tweede herziene druk. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum
Den Hollander, D., & Wilken, J.P. (2015). Zo worden cliënten burgers: Praktijkboek Systematisch
Rehabilitatiegericht Handelen (vijfde, herziene druk). Amsterdam: SPW

16u00-17u30
W09 Waarnemingstraining & Psychiatrie
Chris Deleu, DGT-therapeut en opleider, zelfstandig, Sint-Kruis

WaarnemingsTraining (WT) of Sensoriële AandachtsTraining (SAT) is het bewust leren richten van aandacht via de zintuigen.
Bij de meeste psychiatrische stoornissen zien we een overwegend passief, gepreoccupeerd zintuiggebruik. SAT biedt een vernieuwde diagnostische invalshoek en een schat aan therapeutische oefenmogelijkheden voor patiënten met uiteenlopende psychiatrische symptomen zoals stemmen horen, dwang, craving, adhd, dissociatie, anorexie, boulimie, automutilatie, angst, depressie.
Het onderzoeken van de individuele zintuigdynamiek (buiten/binnen) samen met de patiënt toont de weg naar een passend zintuigdieet. Dagelijkse oefening leidt tot een actiever zintuiggebruik, tot versterking van het gewoonteleven en tot verbetering van de levenskwaliteit. De benadering is speels en de grondhouding is ‘Actieve Verwondering’ (AV).
 
16u00-17u30
W10 Lezen & Leven, literatuur als spiegel
Silvie Moors, artistiek leider, De Dagen, Antwerpen

DE DAGEN (° 2007) is een literaire organisatie en leest wereldliteratuur met verdwaalde mensen op kwetsbare plekken.
In het psychotherapeutisch ELIM te Kapellen, psychiatrisch dagcentrum Sint-Maarten, Mechelen en psychiatrisch centrum Bethanië, Zoersel. Maar ook in wijkcentra en bibliotheken.
Samen lezen vormt de basis van haar leesbevorderende werking.
Samen lezen is genieten van het mooiste uit de wereldliteratuur, delen van gedachten en gevoelens, zoeken naar herkenning en vervreemding.
Samen lezen is de koppeling maken van lezen naar leven en weer terug.
We lezen wekelijks met patiënten in Mechelen en Kapellen maar ook met ex-patiënten in wijkcentra. We lezen teksten en gedichten uit de wereldliteratuur. Klassiek en hedendaags. Van dichtbij, over continenten heen. Kwaliteitsvolle, gelaagde literatuur die raakt, ontroert, bruskeert en altijd aanzet tot dialoog, diverse gedachten, inzichten. In die zin werkt de literatuur als een confronterende spiegel die niet pretendeert therapie te zijn maar wel met therapeutisch effect.
Vanuit het samen lezen zet DE DAGEN sporen uit naar andere literaire activiteiten zoals boekenavonden, samen theaterteksten lezen, samen schrijven.
Dit i.s.m. diverse partners zoals Passa Porta, 't Werkhuys, HET PALEIS, Stichting Lezen/Iedereen Leest, Bibliotheken Permeke en Muntpunt.
Geen therapie maar een verrijking voor het therapeutisch proces.
 
16u00-17u30
W11 Ik woon dus ik ben!
Birgit Bongaerts, geassocieerde trainer / systeemtheoretisch psychotherapeut, Interactie-Academie, Antwerpen
Katrien Jacobs, ervaringswerker, OP Wegg, OGGPA

Wonen is een belangrijk werkterrein voor wie het “sociaal herstel-traject ” begeleidt binnen de herstelondersteunende psychiatrische zorg.  Het gaat om meer dan een dak boven je hoofd. Ieder van ons geeft een eigen invulling aan wat wonen betekent. Dat maakt het tot een persoonlijk en zinvol onderdeel van onze identiteit. Wonen doe je niet op je eentje, we wonen steeds in samen-spraak met vele anderen. In woonbegeleiding vertrek je van een eigen invulling van wonen, en die is ook steeds verweven met de met de vele betekenissen die anderen geven aan je woon-doelstellingen.
In de workshop documenteren we aan de hand van beeldmateriaal dat breed gedeelde sociale vertogen onze mogelijkheden rond wonen vorm geven. Hoe je deze betekenissen kan exploreren, uitdiepen en bespreekbaar maken wordt uitgezocht.

16u00-17u30
W12 De Koets
Régien Schepkens, intakecoördinator / coach / trainer communicatievaardigheden, PC Elim, PC Bethanië, Kapellen

In deze werkwinkel, die als doel heeft de onbewuste relatie te verkennen tussen het lichaam, de emoties en het mentale stuk van onszelf, trachten we niet alleen meer in voeling te komen met deze verschillende delen, maar ook te ervaren hoe je die relatie kunt veranderen en er balans in kunt brengen. Het gaat over het verkennen van die stukken waar je nog niet zoveel voeling mee hebt. Hier meer contact mee maken is belangrijk om meer bewuste keuzes te kunnen maken vanuit een meer geïntegreerd zelfbeeld.